پیش در آمد:
قبل از هر چیز بگویم که این تیتر و مطلب به انگیزه راه انداختن یک بازی وبلاگی نوشته نشده. البته اگر آنهایی که این نوشته ها را می خوانند دوست دارند این را به یک بازی وبلاگی (از همان هایی که یکی موج مکزیکی راه می اندازد بقیه ادامه می دهند!) تعبیر مختارند. من هم استقبال می کنم. اگر نه، نه!

پیش زمینه:
سال گذشته بود که با گرگ خاکستری داشتیم خیال پردازی می کردیم و می خندیدیم. محور صحبتمان درباره رئیس جمهور شدن گرگ خاکستری بود و اینکه اگر او رئیس جمهور شود چه کار می کند. او که از برنامه هایش می گفت، کابینه اش را هم مشخص کرد! ریاست سازمان حفاظت محیط زیست به همسرش رسید. روشنا (همسر گرگ خاکستری) هم قول داد فرماندهی گارد حفاظت از محیط زیست را به من تفویض کند!
هرچند که در صورت پیروزی گرگ خاکستری در انتخابات! قرار است من فرمانده گارد محیط زیست شوم، اما حالا که این دوست ما از کاندیداتوری صرف نظر کرده (!) من هم خودم را در طبقه نهم سازمان حفاظت محیط زیست و پشت میز ریاست این سازمان تصور می کنم. بالاخره هر چه باشد، ذهن آدم در خیال پردازی حد و مرزی نمی شناسد!

ضمیمه اعتماد:ماجراي سيل قم هنوز ادامه دارد؛ همان سيلي که در هفته دوم تعطيلات نوروز در «رودخانه قم» جاري شد و خسارت هاي جاني و مالي برجاي گذاشت. جاري شدن سيل در يک رودخانه و خسارت مالي و جاني به اندازه کافي خبري عجيب بود ولي عجيب تر از آن سخنان استاندار قم در رابطه با اين حادثه بود. محمد ناظمي اردکاني هفته گذشته به خبرنگاران گفته بود؛ «براي اجراي مطالعات طرح تغيير مسير رودخانه قمرود از داخل شهر به بيرون شهر يک ميليارد ريال اعتبار اختصاص يافت.» او که «رودخانه قم» را براي «اسکان زائران و پارکينگ وسايل نقليه» لازم دانسته، گفته است؛ «ما بايد در خصوص اجراي اين طرح جدي باشيم تا بتوانيم از اين ظرفيت مناسب در محدوده شهري به خوبي استفاده کنيم.» اين درست که طغيان رودخانه قم باعث وارد شدن خسارت به زائران و شهروندان قمي شده است. اما وارد شدن اين خسارت ها نه به دليل وجود رودخانه در شهر که به دليل تصميم اشتباه شهرداري قم در سال هاي گذشته بوده است.
عبور رودخانه از يک منطقه تابع شرايط مختلفي چون عوارض زمين، نوع خاک و... است. بستر رودخانه نيز طي ساليان دراز شکل مي گيرد و تغيير آن تنها با عوامل طبيعي امکان پذير است. به بيان ديگر نمي توان جهت رودخانه ها را به صورت مصنوعي تغيير داد چرا که جاري شدن سيل در مسير رودخانه امري طبيعي است و سيلاب در حالت عادي مسيري را طي مي کند که عوارض زمين اجازه مي دهند. پس حتي در صورت تغيير مسير رودخانه به وسيله کانال و آبراهه هاي مصنوعي، در واقع جاري شدن سيل و طغيان رودخانه، آب دوباره همان مسير قديمي خودش را طي خواهد کرد؛ و دوباره روز از نو روزي از نو...
با اين حساب تغيير مسير رودخانه تنها هزينه را افزايش مي دهد و هيچ سودي به حال سيلاب و مهار آن نخواهد داشت. تنها راه جلوگيري از وارد شدن خسارت ناشي از سيل، بازگرداندن بستر رودخانه به حالت عادي مکان يابي براي احداث پارکينگ در محلي مناسب و به دور از خط است. وگرنه هر چند سال يک بار، با طغيان رودخانه، خسارت هاي اينچنيني به اموال شهروندان وارد خواهد آمد.

ضمیمه اعتماد: در واپسين ماه هايي که بيل کلينتون در کاخ سفيد حضور داشت، ال گور و جرج بوش پسر در حال سفر به ايالت هاي مختلف امريکا بودند تا برنامه هاي خود را به گوش مردم کشورشان برسانند. اين دو نفر بر سر مسائل مختلف با هم اختلاف نظر داشتند و گاه مناظره هاي آنان شکل دعوا به خود مي گرفت. يکي از اساسي ترين اختلافات آنها، مساله محيط زيست بود چرا که ال گور برنامه هاي خود را با تاکيد بر حفظ محيط زيست اعلام کرده بود اما بوش اين ديدگاه را رد مي کرد و معتقد بود اقتصاد و سياست خارجي از همه چيز مهم تر است، تا جايي که بوش در يکي از سخنراني هايش ال گور را به باد انتقاد گرفت و گفت؛ «او درباره مسائل زيست محيطي بيش از حد پافشاري مي کند، پافشاري هاي او باعث مي شود در چند سال آينده نيمي از امريکايي ها شغلي نداشته باشند.»هرچند ال گور در انتخابات امريکا پيروز نشد و پس از آن، عطاي سياست را به لقايش بخشيد، اما سياست هاي اقتصادي بوش نيز چندان پايدار نبود و در حال حاضر بسياري از امريکايي ها بيکار هستند. تقابل ديدگاه طرفدار محيط زيست و ديدگاه مخالف آن تنها در انتخاب جرج بوش مطرح نشد، بلکه سال گذشته نيز اين تقابل دوباره در انتخابات امريکا مطرح شد. اما اين بار نتيجه عکس دوره قبل بود و باراک اوباما موفق شد با اعلام برنامه اش در قبال محيط زيست، حمايت سبزها را نيز جلب کند. به دليل خسارت هاي عظيم اجتماعي و اقتصادي که دولت ها طي چند دهه اخير بر اثر تخريب محيط زيست و منابع طبيعي با آن روبه رو بوده اند، امروزه محيط زيست تبديل به مقوله يي زيربنايي و مهم در تصميم گيري کشورهاي توسعه يافته شده است. معمولاً کانديداهاي انتخاباتي اين کشورهاي برنامه يي منسجم و حساب شده براي صيانت از محيط زيست ارائه مي کنند. حتي در بعضي از کشورها نظير آلمان، احزاب سياسي سبز صاحب کرسي هاي مختلف نيز مي شوند.اما در کشور ما به رغم آنکه برابر قانون اساسي، حفظ محيط زيست وظيفه يي ملي است، اما کمتر کانديدايي به آن توجه جدي داشته است. شايد اولين بار که کلمات مرتبط با ادبيات زيست محيطي وارد تبليغات انتخاباتي شد، نهمين دوره انتخابات رياست جمهوري بود. در آن دوره، يکي از کانديداها روي بيلبورد تبليغاتي اش، از حفظ محيط زيست ياد کرده بود و چند کانديداي ديگر نيز در سخنراني هايشان، از واژه «توسعه پايدار» استفاده کرده بودند. با اين حال هيچ يک از کانديداهاي آن دوره برنامه يي مشخص را درباره محيط زيست کشور ارائه نکرده بودند. به زبان ديگر، به دليل تغيير اجتناب ناپذيرً نگرش جامعه نسبت به محيط زيست، اين مقوله صرفاً به عنوان حربه يي تبليغاتي مورد توجه قرار مي گرفت. کاهش بارندگي و تغييرات جوي در سال گذشته، خشک شدن تالاب ها، فقر و فرسايش خاک و در پي اين اتفاقات وارد شدن صدمه جدي به بخش کشاورزي کشور باعث شده مساله محيط زيست در انتخابات دوره دهم رياست جمهوري اهميت ويژه يي بيابد. در اين ميان، سياست هاي زيست محيطي رئيس جمهور آينده نقشي اساسي را ايفا مي کند، چرا که شکوفايي اقتصاد کشور، خصوصاً در بخش کشاورزي تنها در گرو پايداري محيط زيست است. مهدي کروبي و ميرحسين موسوي که کانديداتوري خود را رسماً اعلام کرده اند، تاکنون هيچ گونه موضع گيري خاصي درباره محيط زيست اعلام نکرده اند. تنها ميرحسين موسوي در ستاد انتخاباتي خود کميته محيط زيست تشکيل داده است اما هنوز برنامه هاي موسوي براي نجات محيط زيست کشور اعلام نشده است. وجود کميته محيط زيست در ستادهاي انتخاباتي، اين امکان را براي فعالان و متخصصان محيط زيست فراهم مي کند تا مطالبات و انتظارات خود از رئيس جمهور آينده را درخواست کنند. به علاوه اين امکان را فراهم مي کند تا سبزها مشارکتي جدي تر در انتخابات داشته باشند. هرچند هنوز در ميان مردان سياست افرادي وجود دارند که توجه به محيط زيست را توطئه غرب و ژست غرب زدگي مي دانند، اما وظيفه قانوني دولت و ملت که موضوع اصل پنجاه قانون اساسي است، نبايد فراموش شود.

امروز در خبرها آمده بود، شورايعالي محيط زيست مجوز حفارى گاز را در «پارك ملي نايبند» به وزارت نفت داد.
در ماه هاي گذشته، اين چندمين بار است كه كلمه شوراي عالي محيط زيست و تصميماتش در رسانه ها منعكس مي شود. شورايي كه فقط وقت رئيس جمهور را مي گرفت و با تصميم او منحل شد. با اينكه مجلس، احمدي نژاد را مكلف به بازگرداندن آن كرد اما رئيسجمهور گوشش به اين حرفهاي بدهكار نبوده و نيست و هيچ خبري مبني بر بازگشت شوراي عالي محيط زيست به صحنه تصميم گيري به گوش نمي رسد.
اما با اين حال هنوز هم سازمان حفاظت محيط زيست از شورايي صحبت به ميان مي آورد كه نام حفاظت از محيط زيست را يدك مي كشد. در حالي كه ماهيت آن نامشخص است. هنوز معلوم نيست كه جلسات شورا با حضور چه كساني تشكيل مي شود و دبيرخانه واقعي اين جمع، كجاست. آيا سازمان حفاظت محيط زيست است يا نه، دفتر رياست جمهوري؟
هنوز هيچكس نامي از چهارنفر متخصص محيط زيستي كه بايد در شوراي عالي حضور داشته باشند را فاش نكرده است و اينطور به نظر مي رسد كه هيچ متخصصي در اين شوراي عالي حضور ندارد.
اصلاً ذات تشكيل مجدد اين شوراي عالي مشكوك است. اگر شورايعالي محيط زيست دوباره به عرصه تصميم گيري بازگشته است، چرا جلسات آن بايد در كميسيون زيربنايي دولت تشكيل شود و چرا بايد وزرايي كه هيچ حقي در شوراي عالي محيط زيست ندارند در آن توانايي اظهار نظر و حق راي داشته باشند؟
جالب اينجاست كه شوراي عالي محيط زيستي كه دولت نهم ادعاي آن را دارد، فقط در مورد صدور مجوزهاي مخرب فعال است. مجوزهايي كه هر عقل سليم و بينش بدون تخصصي درباره دامنه تخريب هاي وسع آن شك ندارد؟
آنچه از اين طرز برخورد دولت، با شوراي عالي محيط زيست بر مي آيد، اين است كه هيأت وزيران قصد دارند تا با الصاق نام شوراي عالي محيط زيست به طرح هاي مخرب خود، توجيهي زيست محيطي براي آن پيدا كنند. وگرنه، هر كسي مي داند كه اكتشاف گاز در پارك ملي نايبند، تخريبي غيرقابل جبران را در پيش خواهد داشت.
اما سوالي را كه چند ماه پيش از خانم جوادي پرسيده بودم را دوباره در اينجا تكرار مي كنم:

سركار خانم جوادي لطفاً چند و چون شكلگيري مجدد شوراي عالي محيط زيست را براي ما تشريح كنيد. به ما بگوييد اين شورا كه ماهيت نا معلومي دارد و تصميم هاي مهمي را اتخاذ مي كند، تا چه حد منطبق بر قانون حفاظت و بهسازي محيط زيست است؟ آيا دبير اين شورا شما هستيد يا نه؟

اين هفته به نسبت هفته گذشته، با انبوهي از اخبار زيست محيطي روبرو بوديم. يكي از اخبار در خور توجه، ماجراهاي كشند سرخ بود. در اوايل هفته خبر از احتمال تشديد اين پديده روي خروجي خبرگزاري ايسنا قرار گرفت، اما در پايان هفته، خبري مبني بر اينكه باد و باران جلوي انتشار اين پديده را گرفته است، منتشر شد. جالب آنجا كه اين پديده، سر از سواحل امارات متحده عربي درآورده است.
خبر مهم بعدي، مرتبط با درياچه پريشان بود. گويا ماجراهاي پريشان پاياني ندارد. زيرا اهالي كازرون از آتش سوزي هاي عمدي زمين هاي اطراف اين درياچه در روزهاي نوروز خبر داده اند.
علاوه بر اينها، در اين هفته خبرگزاري مهر پيگير ماجراي درياچه اروميه شده است. جالب آنجا كه برخي  از مسئولان در ورود مواد سمي به درياچه اروميه تشكيك وارد كرده اند. در حالي كه فاطمه واعظ جوادي، پيش از عيد و در اصفهان، اين خبر را تاييد كرده بود.
درحالي كه روز دوشنبه رئيس شوراي شهر اصفهان خبر از بحراني شدن آلودگي هواي اين شهر داده بود، اما روز سه شنبه، روزنامه اعتماد گزارشي از ساخت پالايشگاهي جديد در شعاع پنج كيلومتري شهر اصفهان منتشر كرد.
اما پايان هفته هم خالي از خبر نبود. متاسفانه وزارت نفت براي پارك ملي نايبند مجوز حفاري گاز گرفت. جالب اينكه در متن خبر، مرجع صدور اين مجوز شوراي عالي محيط زيست ذكر شده است. شورايي كه هنوز بازتشكيل نشده، مجوز صادر مي كند، آن هم در جلسه كميسيون زيربنايي دولت!
عكس خبري اين هفته نيز مربوط به جابه جايي مرجان هاي دريايي عمان براي احداث بندر شهيد بهشتي است كه در خبرگزاري ايسنا دريافت شده است.

اعتماد ضمیمه: خبر عجيبي بود؛ «وقوع سيل در رودخانه قم»
اينکه چگونه جاري شدن سيلاب در يک رودخانه اهميت خبري پيدا مي کند، مساله يي جالب بود. چرا که اصولاً رودخانه محل عبور سيلاب هاي فصلي و آب هاي سطحي در طبيعت است. وقوع سيل در رودخانه به همان اندازه پديده يي طبيعي است که گاز گرفته شدن يک فرد توسط يک سگ؛ و همان طور که بنابر يک تعريف وقتي سگي کسي را گاز بگيرد، خبر نيست ولي اگر کسي يک سگ را گاز بگيرد خبر است، پس سيل در رودخانه قم هم نبايد اهميت خبري چنداني مي يافت. اما ماجرا به همين سادگي هم نبود. در واقع از چند سال قبل قسمتي از بستر رودخانه «قم رود» (که عموماً خشک بود) تبديل به پارکينگ عمومي خودروهاي زائران حرم حضرت معصومه(س) شده بود. شهرداري قم نيز به خيال آنکه رودخانه خشک شده است و ديگر خبري از بالا آمدن آب و طغيان نيست، اقدام به تغيير کاربري رسمي اين بخش از بستر رودخانه کرده بود.
هرچند اين زمين خالي براي چند سال نياز زائران به پارکينگ را رفع کرد اما بارندگي شديد روز دهم فروردين ماه باعث شد اشتباه و اقدام غيرکارشناسي شهرداري قم نمايان شود.
بارش باران بهاري و سرازير شدن آب هاي سطحي حاصل از باران به قم رود باعث طغيان رودخانه شد و سيلاب خودروهاي پارک شده در پارکينگ را با خود برد. علاوه بر خسارتي که به زائران و گردشگران وارد آمد، تاسيسات موجود در پارکينگ نيز آسيب ديد و عملاً اين فضا دوباره به بستر رودخانه تبديل شد.
با وجود آنکه بيش از چهار دهه از تصويب قانون حفظ حريم رودخانه ها در کشور ما مي گذرد، اما اين قانون نيز همانند بسياري از قانون هاي مرتبط با محيط زيست و منابع طبيعي به دست فراموشي سپرده شده است. در ثاني حتي اگر قانوني در رابطه با حريم رودخانه ها نيز وجود نداشته باشد، چهره طبيعت، به خودي خود حريم ها را مشخص کرده است. عرض بسيار زياد يک رودخانه، به رغم کم آبي و خشک بودنش، مويد اين مطلب است که مواقعي خاص، حجم عظيمي آب از اين معبر، عبور خواهد کرد. حال اين مواقع خاص سالي چند بار است يا هر چند دهه يک بار است. پس نمي توان حريم رودخانه يي با اين مشخصات را به سادگي نقض کرد. متاسفانه خسارت هاي ناشي از نقض حريم رودخانه ها در کشور کم نيست. به عنوان مثال در سال 1383، در منطقه رودبار قصران وقوع رانش زمين باعث وارد شدن خسارتي سنگين به ويلاهاي اطراف رودخانه شد. قسمتي از کوه به واسطه حرکات تکتونيک زمين جابه جا شد و مسير رودخانه را تغيير داد. ويلاهايي که در سوي ديگر رودخانه احداث شده بودند در مسير جديد رودخانه قرار گرفتند و حياط آنها تبديل به بستر جديد رودخانه شد؛ ويلاهايي که به گفته اهالي، هر کدام بيش از يک ميليارد تومان ارزش داشتند ديگر حتي به قيمت يک ريال هم خريدار نداشتند.
نمونه هاي اينچنيني بسيارند، اما معلوم نيست اين ماجرا تا کي ادامه خواهد داشت، و معلوم نيست تا کي اخباري عجيب و غريب نظير «سيل در رودخانه قم» بايد به گوش برسد.

 گزارشي از موسسه خيريه حمايت از کودکان مبتلا به سرطان

جمهوریت: بیش از ٤٠ ماه از فعالیت دولت نهم می گذرد و امروز بسیاری از کارشناسان محیط زیست معتقدند که این دولت، از نظر رعایت اصول زیست محیطی در جایگاه نازلی قرار دارد. نزول ١٤ پله ای کشور از نظر عملکرد زیست محیطی در سال گذشته، شاهدی بر این مدعاست.
وقتی فاطمه واعظ جوادی با حکم محمود احمدی نژاد وارد ساختمان پردیسان شد، در اولین مصاحبه مطبوعاتی خود، از سازمان حفاظت محیط زیست با عنوان «ویرانه» یاد کرد و معتقد بود که دولت قبل، کار زیادی را انجام نداده است. هر چند این اظهار نظر، واکنش منتقدان دولت را در پی داشت اما می توانست کور سوی امیدی را برای فعالان محیط زیست به وجود آورد.

سال هم نو شد! اميدوارم همه كساني كه اين چند خط را مي خوانند، و يا حتي نمي خوانند سال خوبي داشته باشند!
همانطور كه قبلاً هم گفته بودم، اين اولين شماره از هفته نامه زمين جمعه در سال 88 است و چون در تعطيلات نوروزي معمولاً سازمان ها و رسانه ها فعاليت خاصي انجام نمي دهند، خبرهاي زيادي نيز در اين روزها مخابره نشد.
فقط خبرگزاري مهر تعداد زيادي خبر كار كرده بود كه مهمترين آنها را در ادامه خواهيد ديد.
اما در همين اوضاع بي خبري هم چند خبر جالب وجود داشت. اول از همه ماجراي سمندهاي لرستان بود كه خبرگزاري مهر آن را منتشر كرد. همچنين صدور مجوز براي احداث پالايشگاه در مازندران نيز خبري بود كه توسط ايرن منتشر شد؛ و متاسفانه خبرهايي از تخريب طبيعت توسط گردشگران روز سيزدهم فروردين هم اخباري بود كه امروز روي خروجي خبرگزاري ها قرار گرفت.
اگر در خاطر داشته باشيد، در آخرين شماره هفته نامه در سال گذشته، وعده خبري جالب را داده بودم. آن خبر مربوط به انتخاب يكي از كارشناسان حيات وحش كشور به عنوان برترين پژوهشگر حيات وحش در كشور بود كه امروز توسط انجمن يوزپلنگ ايراني منتشر شد. محمد صادق فرهادي نيا كه هم اكنون به عنوان مشاور پروژه حفاظت از يوزپلنگ آسيايي فعاليت مي كند، برنده اين جايزه بود. براي او آرزوي موفقيت مي كنم.
اما عكس هفته نيز مربوط به روز سيزدهم فروردين است كه توسط خبرگزاري کار ایران (ایلنا) منتشر شده است.

تنبل شده ام! امسال نه از سالنامه زمین خبری بود نه از انتشار به موقع هفته نامه زمین جمعه. بهانه هم که معلوم است، دید و بازدید عید نگذاشت هفته نامه را منتشر کنم و نبود انگیزه و وقت کافی هم اجازه انتشار سالنامه را از من گرفت! ببخشید
خلاصه اینکه سال خوبی داشته باشید. در آخرین هفته سال 87 اتفاق عجیب و غریب خاصی نیفتاد. فقط اینکه طبق معمول و برابر آیین نامه داخلی هیئت دولت(!) سازمان محیط زیست به احداث پالایشگاه در کیاسر مجوز داد. علاوه بر این تالاب کانی برازان هم در معرض خطر است و همچنین وحید نوروزی هم گفته که درباره الزامی نبودن معاینه فنی در ایام نوروز اظهار نظر نمی کند.
اما جالب ترین خبری که هفته گذشته روی خروجی خبرگزاری ایسنا آمد، گلایه بهرام بیضایی کارگردان نامدار کشور درباره قطع درختان بود.
در ضمن این شماره به مناسبت نوروز و فصل سفرهای نوروزی، بخش ویژه ای داریم. بخش ویژه ما هم نوشته دکتر ناصر کرمی است و درباره مسیرهای سفر در کشور است. البته به همین خشکی هم نه! با قلم پر آب و تاب منحصر به فرد دکتر کرمی عزیز. این بخش از خبرگزاری ایرن اقتباس شده است.
در پایان به عرض همه دوستان می رسانم که خدا رو شکر و گوش شیطان کر! امسال را به خبری بسیار جالب در حوزه محیط زیست آغاز خواهیم کرد که البته هنوز منتشر نشده است. پس گوشی دستتان باشد و منتظر این خبر جالب باشید!
شماره بعدی زمین جمعه نیز، اگر سیزدهمان به خوبی و خوشی در شد، ۱۴ فروردین ماه منتشر خواهد شد.