| تبليغات | X |
فرهیختگان: آمريكاييها ميخواستند ثابت كنند كه انسانها ميتوانند در محيطي بسته براي خود غذا توليد كنند و به زندگي ادامه دهند. آنها در نقطهاي از كوير آريزونا بنايي عجيب و غريب به شكل گلخانهاي بزرگ را ساختند.
در مساحت يك هكتاري اين گلخانه بزرگ، ٣٨٠٠ گونه از گياهان و جانوران را به همراه تعداد غيرقابل شمارشي از موجودات ذرهبيني جاي دادند تا اين موجودات زنده در محيطي بسته به حيات خود ادامه دهند و غذا و مواد اوليه مانند اكسيژن توليد كنند. در فاصله سالهاي ١٩٩١ تا ١٩٩٣، هشت نفر در اين مجموعه عظيم زندگي كردند. چهار مرد و چهار زن افرادي بودند كه در پروژه «زيست سپهر ٢» حضور داشتند و نوعي زندگي منحصر به فرد را تجربه كردند. طبق محاسبات دانشمندان آمريكايي گياهان و جانوران اين مجموعه قادر بودند به اندازه كافي براي ساكنان زيست سپهر٢ غذا و اكسيژن توليد كنند. در اين مجموعه از گياهان مناطق مختلف استفاده شده بود تا هميشه گياهاني براي توليد ميوه داشته باشند. به همين خاطر در قسمتهاي مختلف مجموعه، مناطق و زيستگاههاي مختلف شبيهسازي شده بود. همهچيز حسابشده و تنظيم بود و دانشمندان وروديهاي اين مجموعه را مهر و موم كردند. هيچ مادهاي به اين مجموعه وارد نشد و هيچ مادهاي هم از آن خارج نشد. مجموعه بهطور كامل در برابر ماده و انرژي ايزوله بود و تنها منبع انرژي خارجي، نور خوشيد بود كه از طريق شيشهها وارد مجموعه ميشد.
اوضاع تا مارس ١٩٩٣ خوب پيش ميرفت اما رفتهرفته ميزان اكسيژن موجود در سيستم كاهش پيدا ميكرد و ساكنان را با مشكل مواجه ميساخت. تا اينكه ميزان تراكم اكسيژن از ٢١ درصد اوليه به ١٥ درصد رسيد. اين درصد اكسيژن برابر با درصد اكسيژن در ارتفاع ١٣هزار پايي از سطح زمين است. سوال اصلي آنجا بود كه اكسيژن اوليه به كجا رفته است. محاسبهها نشان ميداد صرفنظر از ميزان اكسيژني كه گياهان و جانوران مجموعه جذب ميكنند، مقدار قابل توجهي اكسيژن ناپديد شده است.
دانشمندان بالاخره تصميم گرفتند مقداري اكسيژن به داخل مجموعه تزريق كنند. اما اين مقدار اكسيژن هم پس از مدت كوتاهي محو شد و جان هشت نفر ساكن مجموعه به خطر افتاد. دانشمندان مجبور شدند درهاي «زيست سپهر ٢» را باز كنند و به پروژه خاتمه دهند. بعدها مشخص شد كف بتوني مجموعه، مقدار زيادي از اكسيژن مجموعه را به خود جذب ميكرده است كه از ديد دانشمندان پنهان مانده بود.
درواقع دانشمندان آن مجموعه، عليرغم دانش بالايي كه از اكوسيستمهاي طبيعي و چرخش مواد در طبيعت داشتند، درباره مواد دستساز بشر و جايگاه آنها در چرخش مواد بيخبر بودند. آنها حتي امروز هم درباره بسياري از اتفاقهاي طبيعي در جهان بيخبر هستند.
گرم شدن زمين يكي از اتفاقهايي است كه در چند سال گذشته محل مناقشه بين دانشمندان علوم طبيعي بوده است. عدهاي از دانشمندان معتقدند عوامل انساني، مهمترين دليل براي افزايش دماي جو زمين است اما برخي ديگر تغييرات كهكشاني را علت گرم شدن زمين ميدانند.
دسته اول معتقدند افزايش استفاده از سوختهاي فسيلي و انتشار گازهايي مثل دياكسيدكربن و متان باعث گرم شدن زمين شده است. آنها ميگويند تراكم اين گازها در جو زمين باعث شده است انرژي گرمايي نور خورشيد در مولكولهاي اين گازها ذخيره شود و در جو زمين باقي بماند. درست مشابه اتفاقي كه در گلخانهها رخ ميدهد. به همين دليل به اين اتفاق پديده گلخانهاي گفته ميشود. راهحل اين گروه ساده است؛ جلوي انتشار گازهاي گلخانهاي را بگيريد. آنها ميگويند بهترين راه براي جلوگيري از گرم شدن زمين، حذف گازهايي مانند دياكسيدكربن و متان است. براي اين كار هم چند پيماننامه جهاني مثل پيمان كيوتو را شكل دادهاند تا دولتها با امضاي آنها مانع از گرم شدن زمين شوند. توصيه روزانه آنها هم كاشتن درخت براي كم كردن دياكسيد كربن است.
اما عدهاي ديگر عقيده دارند فعاليتهاي انساني آنقدر ناچيز است كه اثري بر دماي كره زمين نخواهد داشت. اين عده گرم شدن زمين را ناشي از تغييرات جايگاه كره زمين در ميان كهكشان و تغيير فاصله آن با خورشيد ميدانند.
اگر از شماليترين نقطه قطب شمال به جنوبيترين نقطه قطب جنوب خطي فرضي رسم كنيم، در واقع محور كره زمين را رسم كردهايم. كره زمين حركت وضعي خود را حول اين محور انجام ميدهد اما اين محور ثابت نيست. اين محور حركتي مخروطوار در فضا دارد و به اين ترتيب زاويه قرار گرفتن كره زمين در مقابل خورشيد هر چند سال يكبار تغيير ميكند. درواقع در اين حركت، امتداد خط محور زمين در فضا، مخروطي فرضي را رسم ميكند. هربار چرخش اين محور ٢٥ هزار سال به طول ميانجامد. زواياي مختلف كره زمين در مقابل خورشيد باعث تغيير دما و تغيير اقليم كره زمين ميشود. طرفداران نظريه دوم معتقدند گرم شدن كره زمين در چند قرن اخير تابع اين شرايط است و فعاليتهاي انسان چندان در اين روند دخيل نيست.
هنوز هيچكس به درستي نميداند حق با كدام گروه است چون در سياره زمين، مسائل ناشناخته زيادي وجود دارد. پروژه زيست سپهر ٢ نمونهاي كوچكشده از جهان ما بود كه با وجود تمام مطالعات، انسانها نتوانستند بيشتر از دو سال آن را مديريت كنند. هنوز علم و دانش انسان به حدي نرسيده است تا براي بسياري از سوالها ازجمله علت گرمشدن كره زمين جوابي پيدا كند. پس حتي طرفداران نظريه دوم نيز معمولا جانب احتياط را ميگيرند و توصيههايي مشابه گروه اول براي انسانها ارائه ميدهند. آنها هم با تخريب جنگلها مخالفند و به مردم توصيه ميكنند تا كمتر از سوختهاي فسيلي مثل نفت و بنزين و گازوئيل استفاده كنند.
گرم شدن كره زمين دو اثر مهم دارد؛ آب شدن يخهاي قطبي و تغيير شرايط آب و هوايي كره زمين.
برابر تخمين دانشمندان در صورت آب شدن كامل يخهاي قطبي، سطح آبهاي آزاد جهان پنج متر بالا ميآيد. به اين معني كه بسياري از شهرهاي ساحلي جهان به زير آب خواهند رفت. هماكنون كشور مالديو در حال غرق شدن است چون ارتفاع خاك اين كشور چندان زياد نيست و بيشتر شهرهاي ساحلي اين كشور ارتفاعي كمتر از يك متر دارند، مردم استراليا نيز قسمتي از خاك كشورشان را براي اسكان مردم مالديو در نظر گرفتهاند.
علاوه بر تغيير ارتفاع سطح آبها، مساله اساسي تغيير اقليم زمين در پي گرم شدن است كه موجب به وقوع پيوستن توفانهاي مخرب و تغيير دماي غيرعادي ميشود.
اين اتفاقات با گرم شدن كره زمين به وقوع خواهد پيوست. چه عامل گرم شدن زمين انسان باشد و چه تغييرات كهكشاني در هر صورت نبايد جانب احتياط را فراموش كرد.
زمين گرم ميشود و شايد علت آن انتشار گازهاي گلخانهاي در جو زمين باشد. بايد همين امروز دست به كار شد. كاشتن درخت، استفاده كمتر از اتومبيل شخصي، استفاده درست از منابع انرژي و كاهش مصرف سوختهاي فسيلي در خانه براي وسايل گرمكننده كارهايي هستند كه ميتوان براي كاهش انتشار گازهاي گلخانهاي انجام داد.
پیوست:
- همچنین بخوانید «شاید زمین می خواهد چیزی به ما بگوید» را در روزنامه فرهیختگان به قلم نگار حسینی